Το τσίμπημα της φτώχειας

Του Μιχάλη Μητσού

Φανταστείτε να σας τσιμπάει μια μέλισσα. Πονάτε, αλλά βάζετε μια αλοιφή και περνάει. Φανταστείτε τώρα να σας τσιμπάνε άλλες έξι μέλισσες. Χάνετε το φως σας. Ε, αυτό που αισθάνεστε είναι κάτι σαν κι αυτό που νιώθουν οι φτωχοί.Oι οικονομολόγοι βασανίζονταν ανέκαθεν από ένα ερώτημα: γιατί ένα μεγάλο μέρος των φτωχών συμπεριφέρονται κατά τρόπο που είναι βέβαιο ότι διασφαλίζει τη διαιώνιση της φτώχειας τους; Γιατί ένας φτωχός, που θα έπρεπε κανονικά να αγωνίζεται για να κερδίσει όσο το δυνατόν περισσότερα χρήματα, έχει μεγαλύτερες πιθανότητες από τον πλούσιο να χάσει τη δουλειά του, να κάνει παιδιά σε νεαρή ηλικία, να διαπράξει ένα έγκλημα ή να πέσει στα ναρκωτικά; Οι απαντήσεις ποικίλλουν. Για τους συντηρητικούς οικονομολόγους, οι φτωχοί στερούνται των πνευματικών προσόντων για να κάνουν τις σωστές επιλογές. Για τους φιλελεύθερους, φταίνε οι φυλετικές προκαταλήψεις και οι συνθήκες διαβίωσης. Οι νεο-συντηρητικοί ρίχνουν την ευθύνη στα προγράμματα κατά της φτώχειας, που ενθαρρύνουν τους φτωχούς να παραμένουν φτωχοί.Ο φιλόσοφος Τσαρλς Καρέλις, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Τζωρτζ Ουάσινγκτον και συγγραφέας του βιβλίου «Η διαιώνιση της φτώχειας: γιατί οι οικονομικές θεωρίες των πλουσίων δεν μπορούν να βοηθήσουν τους φτωχούς», έχει μια τελείως διαφορετική προσέγγιση. Κατά την άποψή του, η παραδοσιακή οικονομική θεωρία δεν μπορεί να εφαρμοστεί στους φτωχούς. Η φτώχεια έχει περισσότερο να κάνει με το ότι τα προβλήματα είναι πολλά, παρά με το ότι τα αγαθά είναι λίγα. Εδώ βρίσκεται ο παραλληλισμός με το τσίμπημα της μέλισσας. Κάποιος που τον τσιμπάει μια μέλισσα έχει κάθε λόγο να περιποιηθεί την πληγή του. Κάποιος που τον τσιμπάνε έξι μέλισσες δεν έχει κίνητρο να ασχοληθεί με το ένα τσίμπημα, γιατί θα συνεχίσουν να τον πονάνε τα άλλα πέντε. Η σχέση της φτώχειας με τον πλούτο δεν είναι κάτι σαν το κρύο και το ζεστό ή το ψηλό και το κοντό. Πρόκειται για δύο θεμελιωδώς διαφορετικές εμπειρίες. Κάπου ανάμεσα στις δύο καταστάσεις, ο άνθρωπος παύει να ασχολείται με τα αγαθά που του λείπουν και στρέφει την προσοχή του στα προβλήματα που πρέπει να λύσει.Για να κατανοήσουμε την προσέγγιση του Καρέλις, γράφει η Μπόστον Γκλόουμπ, αρκεί να σκεφτούμε μερικές καθημερινές καταστάσεις. Αν το αυτοκίνητό μας έχει αρκετές γρατζουνιές και αποκτήσει άλλη μία, είναι λιγότερο πιθανό να πάμε να το φτιάξουμε απ΄ ό,τι την πρώτη φορά που το γρατζουνίσαμε. Όταν ο νεροχύτης είναι γεμάτος άπλυτα πιάτα, το να πλύνουμε μερικά απ΄ αυτά μοιάζει πολύ πιο δύσκολο απ΄ ό,τι αν είχαμε να πλύνουμε εξαρχής λίγα πιάτα. Όταν ο φτωχός έχει να πληρώσει πολλούς λογαριασμούς, ξέρει πως όσο σκληρά κι αν δουλέψει, πάλι θα του μείνουν αρκετοί απλήρωτοι. Να γιατί τα προγράμματα που αποσκοπούν στη βελτίωση της «ηθικής» των φτωχών συνήθως δεν έχουν αποτελέσματα. Το καλύτερο κίνητρο για να αναζητήσουν δουλειά είναι να λύσουν μερικά από τα προβλήματά τους. Δηλαδή να πάρουν χρήματα στο χέρι.

δημοσιεύτηκε στα Τα Νέα, στις 03/04/2008

Το νέο πρόσωπο της παγκόσμιας φτώχειας

Του ΜΠΑΝ ΚΙ-ΜΟΥΝ Οι τιμές των τροφίμων έχουν εκτοξευθεί στα ύψη και ταυτόχρονα αυξάνει η απειλή της πείνας και του υποσιτισμού. Η ζωή εκατομμυρίων συνανθρώπων μας κινδυνεύει. Πρέπει να αντιδράσουμε γρήγορα και αποτελεσματικά. Η παγκόσμια σύνοδος του ΟΗΕ υιοθέτησε το 2000 τους Αναπτυξιακούς Στόχους της Χιλιετίας. Ο πρώτος από αυτούς αφορά τη μείωση στο μισό, μέχρι το 2015, του ποσοστού των ανθρώπων που μαστίζονται από την πείνα. Ο στόχος αυτός ήταν ήδη μια μεγάλη πρόκληση, ιδιαίτερα στην Αφρική, όπου πολλές χώρες έχουν μείνει πίσω. Όμως σήμερα αντιμετωπίζουμε μια θύελλα προκλήσεων. Η τιμή των βασικών προϊόντων, όπως το σιτάρι, το καλαμπόκι και το ρύζι, βρίσκονται σε επίπεδα ρεκόρ, έχοντας αυξηθεί 50% ή και περισσότερο τους τελευταίους έξι μήνες. Τα παγκόσμια αποθέματα τροφίμων βρίσκονται σε ιστορικό χαμηλό επίπεδο. Αυτό οφείλεται στην αύξηση της ζήτησης σε μεγάλες οικονομίες, όπως η Ινδία και η Κίνα, και στην εκδήλωση κλιματικών φαινομένων όπως οι τυφώνες, οι πλημμύρες και οι ξηρασίες που έχουν καταστρέψει τη συγκομιδή σε πολλά μέρη του κόσμου. Οι υψηλές τιμές του πετρελαίου έχουν αυξήσει το κόστος της μεταφοράς των τροφίμων και της αγοράς λιπασμάτων. Ορισμένοι ειδικοί λένε ότι η αύξηση της παραγωγής βιοκαυσίμων έχει αποτέλεσμα τη μείωση της διαθέσιμης ποσότητας τροφίμων.Οι επιπτώσεις είναι ευρέως ορατές. Για τις τιμές των τροφίμων έχουν ξεσπάσει αναταραχές σε διάφορες χώρες, από τη Δυτική Αφρική μέχρι την Ανατολική Ασία. Πολίτες χωρών, που υποχρεούνται να εισάγουν τρόφιμα για να θρέψουν τους πεινασμένους πληθυσμούς τους, ξεσηκώνονται εξαιτίας του υψηλού κόστους διαβίωσης. Οι εύθραυστες δημοκρατίες αισθάνονται την πίεση της επισιτιστικής ανασφάλειας.Τον Ιανουάριο, για παράδειγμα, ο Αφγανός πρόεδρος Χαμίντ Καρζάι απηύθυνε έκκληση για τη συγκέντρωση 77 εκατομμυρίων δολαρίων ώστε να δοθούν τρόφιμα σε περισσότερα από 2,5 εκατομμύρια άτομα που βρίσκονται στο χείλος του γκρεμού λόγω της ανόδου των τιμών. Ο Αφγανός πρόεδρος επέστησε την προσοχή στο ανησυχητικό γεγονός ότι το μέσο νοικοκυριό στο Αφγανιστάν ξοδεύει σήμερα σχεδόν το 45% των εισοδημάτων του σε τρόφιμα, σε σχέση με το 11% το 2006.Αυτό είναι το νέο πρόσωπο της φτώχειας που πλήττει όλο και περισσότερο συνανθρώπούς μας και ιδιαίτερα αυτούς που ζουν με λιγότερο από ένα δολάριο την ημέρα.Όταν οι άνθρωποι είναι τόσο φτωχοί, ενώ ο πληθωρισμός διαβρώνει τα ισχνά τους εισοδήματα, συνήθως έχουν δύο επιλογές: είτε αγοράζουν λιγότερα τρόφιμα είτε αγοράζουν τρόφιμα χειρότερης ποιότητας. Το τελικό αποτέλεσμα είναι το ίδιο: περισσότερη πείνα και λιγότερες πιθανότητες για ένα μέλλον με υγεία. Το Παγκόσμιο Πρόγραμμα Σίτισης του ΟΗΕ διαπιστώνει ότι οικογένειες που μέχρι τώρα είχαν μια κανονική διατροφή, περιορίζουν σήμερα τα γεύματά τους από τρία σε δύο ή ένα την ημέρα.Οι ειδικοί πιστεύουν ότι οι υψηλές τιμές τροφίμων δεν θα υποχωρήσουν. Μολαταύτα, έχουμε τα μέσα και την τεχνολογία να καταπολεμήσουμε την πείνα και να υλοποιήσουμε τους Αναπτυξιακούς Στόχους της Χιλιετίας. Ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε. Αυτό που απαιτείται είναι πολιτική βούληση και πόροι.Πρέπει, πρώτον, να αντιμετωπίσουμε τις επείγουσες ανθρωπιστικές ανάγκες. Φέτος, το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα προγραμματίζει την παροχή τροφής σε 73 εκατομμύρια ανθρώπους, μεταξύ των οποίων 3 εκατομμύρια στο Νταρφούρ. Για να γίνει αυτό το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα χρειάζεται 500 εκατομμύρια δολάρια επιπλέον μόνο για να καλύψει την αύξηση του κόστους των τροφίμων. Δεύτερον, πρέπει να ενισχύσουμε τα προγράμματα του ΟΗΕ ώστε με τη σειρά τους να βοηθήσουν τις αναπτυσσόμενες χώρες να αντιμετωπίσουν την πείνα. Πρέπει επίσης να αναπτύξουμε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για τη μείωση των συνεπειών των φυσικών καταστροφών. Η σχολική σίτιση, με κόστος κάτω των 25 λεπτών την ημέρα, μπορεί να αποτελέσει ένα ιδιαίτερα ισχυρό εργαλείο.Τρίτον, πρέπει να αντιμετωπίσουμε τις αυξανόμενες συνέπειες των καιρικών φαινομένων στην τοπική γεωργία, καθώς και τις μακροπρόθεσμες συνέπειες της κλιματικής αλλαγής, δημιουργώντας συστήματα άμυνας κατά της ξηρασίας και των πλημμυρών.Τέλος, πρέπει να δώσουμε ώθηση στη γεωργική παραγωγή και την αποδοτικότητα της αγοράς. Περίπου το ένα τρίτο της έλλειψης τροφίμων θα μπορούσε να μετριαστεί σε σημαντικό βαθμό μέσω της βελτίωσης των τοπικών γεωργικών δικτύων διανομής και την καλύτερη σύνδεση των μικρών αγροτών με την αγορά. Οι Οργανώσεις του ΟΗΕ, όπως η Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας και το Διεθνές Ταμείο Γεωργικής Ανάπτυξης, συνεργάζονται με την Αφρικανική Ένωση και άλλες οργανώσεις για την προώθηση μιας «πράσινης επανάστασης» στην Αφρική, μέσω της εισαγωγής κρίσιμης επιστημονικής γνώσης και τεχνολογίας που προσφέρει μόνιμες λύσεις για την αντιμετώπιση της πείνας.Ωστόσο, αυτό αφορά το μέλλον. Για το εδώ και τώρα, πρέπει να βοηθήσουμε τους πεινασμένους αυτού του κόσμου που πλήττονται από την αύξηση των τιμών των τροφίμων. Αυτό σημαίνει να αναγνωρίσουμε το επείγον της κρίσης και να δράσουμε αμέσως.* Ο Μπαν Κι Μουν είναι γενικός γραμματέας του ΟΗΕ δημοσιεύτηκε στην ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ στις 19/03/2008

Τα βιοκαύσιμα, οι αγορές και η πείνα

Του Πασχου Μανδραβέλη

To 2002, την εποχή που διάφοροι οικολογίζοντες και άλλοι αριστεροί ούρλιαζαν ότι τα κράτη «κάτι πρέπει να κάνουν επιτέλους, για το φαινόμενο του θερμοκηπίου και να προωθήσουν τα βιοκαύσιμα» ο Εντουαρτ Κρέιν (πρόεδρος του νεοφιλελεύθερου Cato Institute) και ο Καρλ Ποπ (διευθυντής της οικολογικής οργάνωσης Sierra Club) τόνιζαν με κοινό τους άρθρο ότι «αν μια τεχνολογία είναι οικονομικά αποδοτική δεν χρειάζεται κρατικές επιδοτήσεις. Αν μια τεχνολογία δεν είναι αποδοτική κανένα ποσό επιδοτήσεων δεν πρόκειται να την κάνει αποδοτική». Το ενεργειακό νομοσχέδιο της αμερικανικής κυβέρνησης, όμως, υπερψηφίστηκε επειδή ήταν πολιτικά αποδοτικό. Φυσικά, οι νεοσυντηρητικοί του Λευκού Οίκου, δεν διακρίνονται για τις οικολογικές της ανησυχίες. Το ενεργειακό νομοσχέδιο με πρόσχημα την οικολογία πετύχαινε πολλά τρυγόνια: επιδοτούσε τους αγρότες (ψηφοφόρους) σε εποχές που οι τιμές των δημητριακών ήταν χαμηλά, κολάκευε τους συντηρητικούς κύκλους της Ουάσιγκτον που διαρκώς ανησυχούν για την ενεργειακή αυτονομία της χώρας των και πέρασε και μερικές φοροαπαλλαγές για κάθε ενεργειακό τομέα (πυρηνικά, άνθρακα κ.λπ.) Τα βιοκαύσιμα είναι το αρνητικό τζακ ποτ της κρατικής παρέμβασης. Και δεν βοηθούν το περιβάλλον, και απομυζούν χρήματα των φορολογουμένων και στρέβλωσαν την αγορά των δημητριακών. Φυσικά δεν δημιουργούν πείνα, όπως ισχυρίζονται πολλοί (είναι ελάχιστη ακόμη η παραγωγή τους), αλλά δημιουργούν προσδοκίες κερδών. Με την τιμή του πετρελαίου να ανεβαίνει ταχύτατα πολλοί ποντάρουν κερδοσκοπικά στα ενεργειακά φυτά με αποτέλεσμα να εκτινάσσονται οι τιμές των προθεσμιακών συμβολαίων. Οι τιμές στην πραγματική αγορά ελάχιστα ορίζονται από τα βιοκαύσιμα. Απόδειξη αυτού είναι η τιμή της ζάχαρης. Παρά το γεγονός ότι τα περισσότερα βιοκαύσιμα παράγονται από ζάχαρη (η Βραζιλία έχει το 34% της παγκόσμιας παραγωγής) η τιμή της πέρυσι μειώθηκε. Αντιθέτως, η τιμή του ρυζιού (που δεν χρησιμοποιείται στην παραγωγή βιοκαυσίμων) τριπλασιάστηκε μέσα σε λίγους μήνες: από 375 δολ./τόνο τον Ιανουάριο σε 1.000 δολ./τόνο τον Απρίλιο. Η αύξηση της τιμής οφείλεται στην ξηρασία στην Αυστραλία που μείωσε την παραγωγή των 1,3 εκατομμυρίων τόνων σε αυτή τη χώρα κατά 98%! Και αυτού του κακού μύρια κυβερνητικά μέτρα ελήφθησαν. Πολλές μεγαλοπαραγωγές χώρες (όπως το Βιετνάμ, Ινδία, Φιλιππίνες κ.ά.) αποφάσισαν να περιορίσουν τις εξαγωγές ρυζιού. Το αποτέλεσμα του κρατικού προστατευτισμού ήταν η περαιτέρω άνοδος των τιμών. Ο βασικότερος όμως και πιο μεσοπρόθεσμος παράγων αύξησης της τιμής των τροφίμων είναι η άνοδος του βιοτικού επιπέδου μεγάλων χωρών του Τρίτου Κόσμου. Η Κίνα, η Ινδία και η Βραζιλία αποτελούν το μισό σχεδόν του παγκόσμιου πληθυσμού. Η ανάπτυξη -ειδικά της Κίνας- δημιουργεί όλο και μεγαλύτερες ανάγκες σε τρόφιμα και αλλάζει τις διατροφικές συνήθειες. Κάποτε στην Ελλάδα λέγαμε ότι θα λύναμε όλα μας τα οικονομικά προβλήματα αν μπορούσαμε να πουλήσουμε από ένα πορτοκάλι στα 1,3 δισεκατομμύρια των Κινέζων. Δυστυχώς όμως αυτοί προτιμούν το κρέας. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τροφίμων η κατά κεφαλήν κατανάλωση κρέατος αυξήθηκε την περίοδο 1990-2006 κατά 140% στην Κίνα, κατά 20% στην Ινδία και κατά 70% στη Βραζιλία. Αν υπολογίσουμε ότι για την παραγωγή ενός κιλού κρέατος απαιτούνται κατά μέσο όρο 5 κιλά δημητριακών, μπορούμε να φανταστούμε πως αυτή η τρομακτική άνοδος της ζήτησης πιέζει προς τα πάνω τις τιμές. Καλώς ή κακώς η απελευθέρωση των οικονομιών στη Νοτιοανατολική Ασία φέρνει ευημερία σε δισεκατομμύρια ανθρώπους. Η ευημερία δημιουργεί κατανάλωση και η αυξημένη κατανάλωση ανεβάζει τις τιμές. Εστω βραχυχρόνια: οι αυξημένες τιμές κάνουν συμφέρουσες οικονομικά άλλες λύσεις και οι άνθρωποι υποκαθιστούν προϊόντα ή εφευρίσκουν νέους τρόπους εξοικονόμησης πόρων. Δεν είναι εύκολη διαδικασία και πολλές φορές χρειάζεται άμεση παρέμβαση κρατικών και κοινωνικών δομών για να διορθωθούν ακραίες καταστάσεις (π.χ. πείνας) σε κάποιους πληθυσμούς. Καταστροφική όμως είναι η κρατικοπαρεμβατική πολιτική που θέλει να ποδηγετεί τις αγορές προς δήθεν κοινωνικούς στόχους. Αυτό δεν αποδεικνύεται μόνο από την παταγώδη αποτυχία όλων των κομμουνιστικών καθεστώτων (ποιος ξεχνά τους λιμούς στην ΕΣΣΔ ή την Κίνα;), αλλά αν κοιτάξουμε σε ποιες χώρες ξέσπασαν ταραχές για την τωρινή άνοδο της τιμής των τροφίμων θα διαπιστώσουμε ότι όλες αποτελούν τον ανθό της οικονομικής ανελευθερίας. Σύμφωνα με το «Index of Economic Freedom» η Αίγυπτος βαθμολογείται με 59,2 βαθμούς οικονομικής ελευθερίας, Αϊτή με 49,8, Μπαγκλαντές 44,9, Καμπότζη 56,2, για να μην αναφερθούμε στην Υεμένη, Αιθιοπία κ.λπ. Το γεγονός ότι αγορές τροφίμων σε αυτές τις χώρες ρυθμίζονται διά διαταγμάτων δεν έχει ως μόνο αποτέλεσμα την πείνα, αλλά μεταμορφώνει μια οικονομική διαταραχή σε αιματηρό πολιτικό πρόβλημα. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τροφίμων αυξημένες τιμές των δημητριακών οδηγούν φέτος σε αύξηση της παραγωγής των κατά 5%. Ακόμη και οι Ελληνες αγρότες –που, λόγω των κοινοτικών επιδοτήσεων, δεν φημίζονται για την ευελιξία τους– κινητοποιούνται. Η καλλιέργεια σιτηρών στον θεσσαλικό κάμπο είναι αυξημένη κατά 20%-30% σε σχέση με πέρυσι, ενώ η Ενωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Λάρισας εκτιμά ότι θα συγκεντρώσει 100.000 τόνους έναντι 30.000 τόνων το 2006. Φυσικά δεν το κάνουν για να λύσουν το επισιτιστικό πρόβλημα της ανθρωπότητας, αλλά όπως δήλωσε ο πρόεδρος της ΕΑΣ Λάρισας κ. Αθ. Κοκκινούλης γιατί υπολογίζουν να πουλήσουν προς 40 λεπτά/κιλό έναντι 28 πέρυσι («Βήμα» 25/4/2008). Μόνο στην Αργεντινή δεν θα αυξηθεί η παραγωγή. Η απαγόρευση των εξαγωγών κράτησε τις τιμές χαμηλά με αποτέλεσμα κανένας αγρότης να μην έχει κίνητρο να σπείρει περισσότερο. Η άλλη κρίση των τροφίμων Το ειδικό αφιέρωμα του περιοδικού Time στις 11 Νοεμβρίου 1974 είχε τον ίδιο τίτλο με όσα διαβάζουμε σήμερα στον Τύπο: «Η παγκόσμια κρίση των τροφίμων». Τα επιχειρήματα ήταν απαράλλαχτα. «Τα παγκόσμια αποθέματα δημητριακών έφτασαν στο χαμηλότερο επίπεδο των 22 τελευταίων ετών και φτάνουν για 26 ημέρες έναντι 95 ημερών που ήταν το 1961... Οι κυβερνήσεις Αιθιοπίας, Νιγηρίας και Ταϊλάνδης ανατράπηκαν ενώ ταραχές έχουν ξεσπάσει σε περιοχές του Μπαγκλαντές και της Ινδίας». Σύμφωνα με το περιοδικό εκείνης της εποχής η κρίση των τροφίμων «οφείλεται στους δύσκολους χειμώνες, στις ξηρασίες και τους τυφώνες που έπληξαν την Σοβιετική Ενωση, την Αργεντινή, την Αυστραλία, τις Φιλιππίνες και την Ινδία... Η παγκόσμια παραγωγή τροφίμων έπεσε για πρώτη φορά τα τελευταία είκοσι χρόνια κατά 33 εκατομμύρια τόνους -από τους 1.200 εκατομμύρια τόνους- ενώ η αύξηση του πληθυσμού απαιτεί επιπλέον 24 εκατομμύρια τόνους». Για τους επιστήμονες οι καλές εποχές για τη γεωργία είχαν περάσει. «Το ελάχιστο που προβλέπουν είναι ότι οι αλλαγές στην παγκόσμια θερμοκρασία και στον κύκλο των βροχοπτώσεων θα θέσουν σε σοβαρότατο κίνδυνο την δυνατότητα της γης να θρέψει τον εαυτό της...». Υπήρχε όμως μια διαφορά: το 1974 οι κλιματολόγοι φοβόταν ότι η γη μπαίνει σε μια ακόμη περίοδο παγετώνων σαν εκείνη που έζησε η Ευρώπη μεταξύ 16ου και 19ου αιώνα. Ενδιαφέρουσα σημείωση: το αφιέρωμα του περιοδικού ξεκινούσε με μια ρήση από το Ευαγγέλιο «εγερθήσεται γαρ έθνος επί έθνος καί βασιλεία επί βασιλείαν, και έσονται σεισμοί κατά τόπους, και έσονται λιμοί και ταραχαί». (Κατά Μάρκον 13:8) Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Καθημερινή» στις 4.5.2008

Πείνα και ακρίβεια από την ίδια μήτρα

Αυτό που σε δεκάδες χώρες του λεγόμενου τρίτου κόσμου εμφανίζεται με τη μορφή της πείνας και τροφοδοτεί λαϊκές εξεγέρσεις, σε μας εμφανίζεται με τη μορφή της ακρίβειας και, δυστυχώς, δεν τροφοδοτεί ούτε απεργίες. Τροφοδοτεί μόνο πολιτική σπέκουλα και ακτιβιστικά καραγκιοζιλίκια. Πίσω από τις συνεχείς ανόδους των τιμών στα προϊόντα και της γεωργίας και της βιομηχανίας βρίσκεται η προσπάθεια του καπιταλισμού να διαχειριστεί την κρίση του, φορτώνοντας τα βάρη στις πλάτες των εργαζόμενων. Για την επισιτιστική κρίση που μαστίζει ήδη περισσότερες από τριάντα χώρες και απλώνεται συνεχώς σε νέες δεν είναι υπεύθυνες οι κλιματικές αλλαγές, αλλά η στροφή του χρηματιστικού κεφάλαιου στις αγορές τροφίμων. Μετά την κατάρρευση των χρηματιστηρίων οι χρηματιστές έπεσαν με τα μούτρα στα χρηματιστήρια τροφίμων, μετατρέποντας ό,τι τρώγεται σε χρυσό ή πετρέλαιο. Ενας από τους αναλυτές της AgResource Co, εταιρίας συμβούλων που δραστηριοποιείται στο χρηματιστήριο γεωργικών προϊόντων του Σικάγο, περιγράφει ως εξής την κατάσταση των τελευταίων μηνών: «Στην αίθουσα συναλλαγών του Σικάγο συνήθως βλέπαμε φάρμερ και ιδιοκτήτες μεγάλων αποθηκών. Τώρα, βλέπουμε και μάνατζερ μεγάλων funds, που επιδιώκουν να αυξήσουν τα κέρδη τους, χρησιμοποιώντας τα μελλοντικά συμβόλαια». Αγοράζουν συμβόλαια ακόμα και για το 2010! Ετσι, καθορίζουν εκ των προτέρων, πριν ακόμα αρχίσει η σπορά, τις τιμές, τις ποσότητες που θα παραχθούν, ακόμα και τις ημερομηνίες παράδοσης. Αγοράζουν μελλοντικά συμβόλαια σε χαμηλή τιμή, ποντάροντας στην αύξηση της τιμής και στο κέρδος. Αγοράζουν και πωλούν συμβόλαια για τα πάντα: σιτηρά, ρύζι, εσπεριδοειδή, κρέας, εντόσθια, γάλα, ζωοοτροφές. Το αποτέλεσμα είναι καταστροφικό. Ολόκληρες παραγωγικές σφαίρες στρέφονται εκεί που τα μελλοντικά συμβόλαια υπόσχονται ψηλότερες τιμές. Καλλιέργειες εγκαταλείπονται για να αναπτυχθούν άλλες (π.χ. βιοκαύσιμα). Εμπορεύματα κλειδώνονται σε αποθήκες, για να αυξηθεί η τιμή τους μέσω της τεχνητής ζήτησης. Ο μηχανισμός του μονοπωλιακού καθορισμού των τιμών δε γνωρίζει όρους και όρια. Την ώρα που ολόκληρες περιοχές του πλανήτη λιμοκτονούν, το χρηματιστικό κεφάλαιο, μερικοί μεγάλοι φάρμερ και τα μονοπώλια που δραστηριοποιούνται στον αγροτικό τομέα θησαυρίζουν. Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας, οι μεγαλύτερες εταιρίες τροφίμων καταγράφουν κέρδη ρεκόρ τους πρώτους μήνες του 2008. Η Monsanto υπερδιπλασίασε τα κέρδη της το τρίμηνο Δεκέμβρη-Φλεβάρη, σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του 2007! Η Cargill το ίδιο τρίμηνο αύξησε τα κέρδη της κατά 86%. Η Archer Daniels Midland κατά 42%. Η Mosaic Company είδε τα κέρδη της να αυξάνονται 12 φορές! Ενας μόνο διαχειριστής κερδοσκοπικού αμοιβαίου κεφάλαιου, ο Τζον Πόλσον, κατάφερε να βγάλει 3,7 δισ. δολάρια «παίζοντας» στο χρηματιστήριο τροφίμων του Σικάγο! Ενας άλλος, ο Ντουάιτ Αντερσον, «μυρίστηκε» προ διετίας ότι η πείνα θα είναι μια από τις πιο επικερδείς χρηματιστηριακές επενδύσεις και δημιούργησε ένα στρατό ειδικευμένων υπαλλήλων, που γυρίζουν όλο τον κόσμο και ψάχνουν για ευκαιρίες κερδοσκοπίας. Σήμερα τον αποκαλούν «βασιλιά των εμπορευμάτων». Ολα τούτα είναι νόμιμες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Προσθέστε το παιχνίδι που γίνεται με το πετρέλαιο, τον άλλο μεγάλο τομέα χρηματιστικής κερδοσκοπίας, και θα έχετε ένα σύντομο περίγραμμα της έκρηξης των τιμών, ιδιαίτερα στα τρόφιμα, νωπά και βιομηχανικά επεξεργασμένα (ευνόητο είναι πως τα βιομηχανικά επεξεργασμένα τρόφιμα εξαρτώνται από τις αγροτικές πρώτες ύλες και την ενέργεια). Οπως βλέπουμε, δεν υπάρχει τίποτα το μυστικιστικό σ’ όλ’ αυτά. Είναι σκέτος, πούρος καπιταλισμός. Η πείνα στον «τρίτο κόσμο» και η ακρίβεια που σαρώνει τον αναπτυγμένο καπιταλισμό είναι συνέπειες της λειτουργίας του συστήματος στη σημερινή του φάση. Τα τεράστια κέρδη που βγαίνουν από τη σπέκουλα στα χρηματιστήρια τροφίμων κάποιος πρέπει να τα πληρώσει. Κι αυτός ο κάποιος είναι οι πλατιές εργαζόμενες μάζες που αποτελούν τη μεγάλη καταναλωτική δύναμη. Ιδιος είναι ο μηχανισμός ανόδου των τιμών και στη χώρα μας. Κι ας μην έχουμε χρηματιστήριο τροφίμων (αν και έχουμε και εδώ συμβόλαια προαγοράς από τη μαφία της λαχαναγοράς και τις βιομηχανίες τροφίμων). Ολόκληρος ο καπιταλισμός σήμερα είναι μια ανοιχτή οικονομία. Η Ελλάδα, εκτός από ανοιχτή οικονομία, είναι και μέλος της ΕΕ. Η κοινοτική ΚΑΠ τη μετέτρεψε, εκτός των άλλων, σε εισαγωγέα αγροτικών προϊόντων, από εξαγωγέας που ήταν, με αποτέλεσμα να εξαρτάται από τη διεθνή αγορά. Η αγροτική παραγωγή ξεθεμελιώθηκε. Παλιότερα, το αστικό κράτος έπαιζε έναν οριακά ρυθμιστικό ρόλο στις τιμές των τροφίμων, προσπαθώντας να κρατήσει κάποιες ισορροπίες και να διατηρήσει την κοινωνική ειρήνη. Πλέον, αυτό απαγορεύεται διά ροπάλου. Στο όνομα της ελευθερίας της αγοράς και του υγιούς ανταγωνισμού (!) έχει αλλάξει το νομικό πλαίσιο και το κράτος περιορίζεται στο ρόλο του παρατηρητή της αγοράς. Απλά, οι κυβερνήσεις πουλάνε διάφορα παραμύθια περί μέτρων, όπως κάνει τελευταία και η κυβέρνηση Καραμανλή με τα «μέτρα Φώλια» που «περιμένουμε να αποδώσουν». Τίποτα απολύτως δεν θα αποδώσει, πρώτο γιατί δεν υπάρχει καμιά δυνατότητα ελέγχου και δεύτερο γιατί και να υπήρχε, τίποτα δε μπορεί να ανακόψει την καταστροφική λειτουργία των οικονομικών νόμων του καπιταλισμού. Η μόνη άμυνα για τους εργαζόμενους είναι η αύξηση του μισθού εργασίας και γι’ αυτή πρέπει να αγωνιστούν.

δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΚΟΝΤΡΑ

«Η πείνα επακόλουθο του νεοφιλελευθερισμού»

Η ραγδαία αύξηση της τιμής σιτηρών και δημητριακών εκμηδένισε τη δυνατότητα εκατομμυρίων κατοίκων του πλανήτη να εξασφαλίσουν την τροφή τους, οδηγώντας σε διαδηλώσεις και βίαια επεισόδια από το Ουζμπεκιστάν και την Υεμένη έως τη Γουινέα, τη Μαυριτανία ή την Ιταλία, όπου, πέρυσι, η αύξηση της τιμής των ζυμαρικών κατά 34% σε δύο μήνες κατέβασε τους πολίτες στους δρόμους και κατέληξε στο μεγαλύτερο μποϊκοτάζ προϊόντων των τελευταίων ετών. Για το θέμα αυτό ο ΠτΘ συζητά σήμερα με τον καθηγητή του Τμήματος Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Ανάπτυξης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, κ. Γιώργο Χατζηκωνσταντίνου.

ΠτΘ: κ. Χατζηκωνσταντίνου το πρόβλημα με τις εξεγέρσεις ξεκίνησε πέρσι, όταν είδαμε στο Μεξικό να εξεγείρονται οι κάτοικοι για την έλλειψη της τορτίγιας. Σήμερα όμως το πρόβλημα είναι εκτενέστερο και εντονότερο και βέβαια δεν μιλάμε μόνο για έλλειψη αλλά και για ακρίβεια τροφίμων…

Γ.Χ.: Θα ξεκινήσω με ένα ευφυολόγημα και θα σας πω ότι πολύ χειρότερο από την ατομική βόμβα είναι η ατομική πείνα. Πιστεύω ότι το γεγονός δεν είναι τυχαίο. Είναι ένα φυσιολογικό επακόλουθο μιας συγκεκριμένης πολιτικής, η οποία ακολουθήθηκε εδώ και 25 χρόνια στα πλαίσια μιας νέας τάξης πραγμάτων, η οποία χαρακτηρίσθηκε από την επιρροή ενός συγκεκριμένου οικονομικού δόγματος, το οποίο λέγεται νεοφιλελευθερισμός. Πρόκειται για την ακραία μορφή δεξιάς, διότι άλλο λαϊκή δεξιά και άλλο νεοφιλελευθερισμός. Η λαϊκή δεξιά, εν πάση περιπτώσει, αφορά σε μια καπιταλιστική και κεφαλαιοκρατική αντίληψη των πραγμάτων, σε ένα σεβασμό της αγοράς, αλλά η μορφή αυτή της δεξιάς σε πολιτικό επίπεδο συζητά ανακατανομή του εισοδήματος, συζητά για την ευτυχία ή την ευμάρεια των μεσαίων ή των κατωτέρων τάξεων, άσχετα αν η πολιτική της εξυπηρετεί κατά κάποιο τρόπο περισσότερο την ιστορία του κεφαλαίου. Τελευταία, λοιπόν, επικράτησε το νεοφιλελεύθερο δόγμα το οποίο σήμερα τελικά βρίσκεται σε μια βαθύτατη κρίση, διότι προσπάθησε να πείσει τους ανθρώπους ότι η παγκοσμιοποίηση την οποία φαντάσθηκε δεν θα άφηνε κανένα ανικανοποίητο πάνω στον πλανήτη. Αποδεικνύεται, όμως, 25 χρόνια μετά, ότι πολύ λίγους ωφέλησε και πολύ κόσμο έχει ταλαιπωρήσει βαθύτατα και όχι μόνο στο χώρο των υπό ανάπτυξη χωρών, αλλά και στις χώρες του αναπτυγμένου κόσμου. Έχουμε φτάσει, λοιπόν, στο σημείο ο νεοφιλελευθερισμός να έχει πραγματοποιήσει δύο πράγματα. Το πρώτο αφορά στην ανακατανομή του εισοδήματος σε παγκόσμιο επίπεδο η οποία δεν υπήρξε ποτέ τόσο άνιση όσο τα τελευταία αυτά χρόνια. Το δεύτερο αφορά στην αυτονόμηση της χρηματοοικονομικής σφαίρας, -όλη δηλαδή η ιστορία των χρηματιστηρίων της αγοράς και της πώλησης μετοχής της εξαγοράς επιχειρήσεων, των συγχωνεύσεων κ.τ.λ.,- η οποία οδήγησε στο να υπάρχουν σήμερα υπέρογκα κέρδη. Τα μεγάλα κέρδη που αναζητά κανείς σήμερα ασπαζόμενος το νεοφιλελεύθερο δόγμα τα αναζητά στη σφαίρα της χρηματοοικονομίας. Αποτέλεσμα αυτών των δύο ήταν μεγάλες ομάδες του παγκόσμιου πληθυσμού να οδηγηθούν όχι μόνο στη φτώχεια αλλά στην πείνα. Υπάρχει ένα καταπληκτικό βιβλίο που θα το συνιστούσα να το διαβάσουν όλοι ενός καθηγητή του Πανεπιστημίου της Γενεύης ο οποίος υπήρξε και μεγαλοστέλεχος διεθνούς κύρους του τραπεζικού συστήματος με άπειρες εμπειρίες του οποίου ο ελληνικός τίτλος είναι «Η ιδιωτικοποίηση του κόσμου- Οι νέοι κοσμοκράτορες». Ο καθηγητής Ζινγκλαίρ στο βιβλίο αυτό παραθέτει στοιχεία, τα οποία προφανώς δεν είναι δικά του, αλλά του ΟΗΕ, της Παγκόσμιας Τράπεζας, του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, τα οποία αν τα δει κανείς θα μείνει έκπληκτος, διότι θα διαπιστώσει για παράδειγμα ότι σε μία από τις χώρες που πλήττονται σήμερα από την πείνα και κινδυνεύει να γίνει επανάσταση στην Αϊτή βρίσκονται οι μεγάλες επιχειρήσεις της Ουόλντ Ντίσνεϊ. Το ημερήσιο εισόδημα του διευθύνοντος συμβούλου του εργοστασίου που βγάζει τις πυτζάμες του Μίκυ Μάους είναι τόσο μεγάλος σε σχέση με τον εργατικό μισθό του κατοίκου ή της κατοίκου της Αϊτής που ράβουν αυτές τις πυτζάμες που ένας εργάτης ή εργάτρια χρειάζεται τουλάχιστον δεκαεφτά με δεκαοκτώ χρόνια δουλειάς για να κατακτήσει το ημερομίσθιο του διευθύνοντος συμβούλου του εργοστασίου.

ΠτΘ: Η φτώχεια μετριέται με τον ίδιο τρόπο παντού;

Γ.Χ.: Η φτώχεια δεν μετριέται με τον ίδιο τρόπο σε όλο τον πλανήτη. Υπάρχουν δείκτες φτώχειας. Άλλο το minimum της φτώχειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλο σε άλλες χώρες, όπως η Κίνα. Αλλά, αν αυτό συμβαίνει με τη φτώχεια, πρέπει το ίδιο περίπου να συμβαίνει με την πείνα. Διότι, αν ο ολιγαρκής Κινέζος – ο οποίος σήμερα παύει σιγά – σιγά να είναι ολιγαρκής - ή οι υπανάπτυκτοι λαοί είναι ικανοί να παραδέχονται ότι δεν πεινούν όταν έχουν ένα πιάτο ρύζι την ημέρα, αντιλαμβάνεσθε ότι στην Ευρώπη δεν συμβαίνει το ίδιο πράγμα. Κανείς δεν είναι ικανοποιημένος και λέει ότι πεινάει όταν έχει ένα πιάτο ρύζι την ημέρα. Άρα τα πράγματα είναι σχετικά, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι μεγάλες ομάδες του παγκόσμιου πληθυσμού σήμερα δεν στερούνται βασικών ειδών διατροφής που όχι μόνον δεν υπάρχουν, γιατί υπάρχει έλλειμμα διατροφής στον πλανήτη, αλλά επίσης γιατί οι τιμές των προϊόντων αυτών είναι απαγορευτικές για τα μεροκάματα, τα ημερομίσθια και τους μισθούς των ανθρώπων της καθημερινότητας. Πρέπει όμως να τονίσω ότι αυτό το οποίο προηγουμένως ονόμασα έλλειμμα διατροφής είναι κάτι το οποίο μπορεί να μην είναι απολύτως αληθές. Έλλειμμα διατροφής ίσως να μην υπάρχει στον πλανήτη αλλά τα αποθέματα διατροφής είναι έτσι κατανεμημένα, ώστε σε πολλά σημεία του να υπάρχει πραγματικά πρόβλημα πείνας, ενώ σε άλλα μέρη να υπάρχει πλεόνασμα διατροφής. Για παράδειγμα θα πω ότι το μεγαλύτερο ποσοστό αποθεμάτων δημητριακών, δηλαδή σπόροι, βρίσκονται στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και στη Δυτική Ευρώπη. Πριν από αρκετά χρόνια οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής είχαν απόθεμα διατροφής για 101 ημέρες, ενώ σε άλλες περιοχές, όπως οι Ινδίες, το απόθεμα δεν διαρκούσε ούτε για τρεις ημέρες. Άρα είναι θέμα κατανομής του παγκόσμιου πλούτου, ένα θέμα τιμών των προϊόντων αυτών που είναι βασικά προϊόντα διατροφής, για την επιβίωση του πληθυσμού.

ΠτΘ: Είναι τυχαία η αύξηση των τιμών των τροφίμων;

Γ.Χ.: Αυτή η ιστορία των τιμών που σήμερα ανεβαίνουν αλματωδώς στο παγκόσμιο χρηματιστήριο τροφίμων και πρώτων υλών δεν είναι τυχαία, αλλά ακριβώς είναι απόρροια συγκεκριμένης λογικής με την οποία αντιμετωπίζονται τα οικονομικά προβλήματα του πλανήτη. Στο πλαίσιο του νεοφιλελεύθερου δόγματος εκείνο το οποίο σήμερα πραγματοποιήθηκε πραγματικά είναι να έχουμε μια υποβόσκουσα κρίση, και θα έλεγα καλύτερα μια έντονη ύφεση στις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία έχει τα αντανακλαστικά της και στην Δυτική Ευρώπη και σε παγκόσμιο επίπεδο, και μία πτώση της τιμής του δολαρίου, ενώ ταυτόχρονα οι Ευρωπαίοι λυσσαλέα προσπαθούν ανεβάζοντας κάθε λίγο και λιγάκι τα επιτόκια, όπως και πρόσφατα, να διατηρήσουν όσο το δυνατόν χαμηλότερα επίπεδα πληθωρισμού και ισχυρό ευρώ έναντι του δολαρίου για να αντισταθμίσουν την άνοδο της τιμής του πετρελαίου. Αλλά η άνοδος της τιμής του πετρελαίου, των δημητριακών, των σιτηρών, του καλαμποκιού, του σιταριού, των πρώτων υλών κ.λπ. δεν είναι τυχαία ιστορία, όπως είπαμε και σε παλιότερη συνέντευξή μας. Το γεγονός ότι το δολάριο πέφτει λόγω της ύφεσης που υπάρχει στις Ηνωμένες Πολιτείες, στρέφει τους κατόχους δολαρίων να απαλλαγούν από αυτό και να παίξουν με άλλες αξίες, όπως το πετρέλαιο, τα δημητριακά, ο χρυσός, οι πρώτες ύλες και αυτή η τεχνητή πλέον ζήτηση πρώτων υλών και τέτοιων προϊόντων και η αποφυγή του δολαρίου οδηγεί αναγκαστικά τις τιμές των προϊόντων αυτών προς τα επάνω. Επ’ αυτής της ανόδου των τιμών υπάρχει μια πληθώρα οικονομικών παραγόντων που κερδοσκοπεί. Δηλαδή κάνω προαγορά πετρελαίου, ωθώ την τιμή του προς τα επάνω και ανεβάζω την τιμή του γεγονός που ευνοεί τελικά και τις μετοχές που πιθανώς διαθέτω.

ΠτΘ: Ο νεοφιλελευθερισμός έχει ως αποτέλεσμα και την κρίση στις τιμές των τροφίμων;

Γ.Χ.: Σε μεγάλο βαθμό η άνοδος των τιμών δεν είναι μόνο αποτέλεσμα όλων αυτών που ανέλυσα προηγουμένως αλλά υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν την άνοδό τους. Το γεγονός ότι αφήνουμε την αγορά από μόνη της να ρυθμίζει τις εξελίξεις έχει σαν αποτέλεσμα την άνοδο των τιμών, γιατί δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι μία αγορά η οποία είναι τελείως ανεξέλεγκτη οδηγεί σε καταστάσεις διαμόρφωσης ολιγοπωλίων, διαμόρφωσης καρτέλ, διαμόρφωσης μεγάλων επιχειρήσεων που συγχωνεύονται και εξαγοράζει η μία την άλλη απολύοντας ταυτόχρονα εργαζόμενους. Αποτέλεσμα επίσης είναι να δημιουργεί συγκέντρωση του κεφαλαίου χωρίς κανένα κοινωνικό ή κρατικό έλεγχο, διότι ο νεοφιλελευθερισμός λέει ότι δεν πρέπει να υπάρχει κανένας έλεγχος στην αγορά, η αγορά πρέπει να είναι τελείως ελεύθερη και αυτό το υποστηρίζει, διότι πιστεύει ότι η αγορά έχει τη δυνατότητα να αυτορυθμίζεται, δηλαδή ότι κάπου τα πράγματα ισορροπούν. Το θέμα είναι ότι ιστορικά αποδεικνύεται και η πραγματικότητα αποδεικνύει ότι οι αγορές πλέον δεν αυτορυθμίζονται αλλά δυστυχώς απορυθμίζονται.

ΠτΘ: Θα πρέπει δηλαδή να επιβληθεί κρατικός παρεμβατισμός;

Γ.Χ.: Το να μιλά σήμερα κανείς για κρατικό παρεμβατισμό που είναι μια καθαρά κεϋνσιανή προσέγγιση χαρακτηρίζεται κατευθείαν ως κρατικιστής και μπαίνει στα μαύρα κατάστιχα της νέας τάξης πραγμάτων. Δεν θα μιλήσω υποχρεωτικά για κανένα κρατικισμό. Εκείνο όμως που λέω είναι ότι η αγορά για να είναι υγιής και ελεύθερη όπως τη θέλει ο κόσμος της καθημερινότητος πρέπει να ελέγχεται, οι έλεγχοι πρέπει να είναι κοινωνικοί, πιθανώς κρατικοί, να υπάρχουν όργανα θεσμοθετημένα και ισχυρά τα οποία θα μπορούν να ελέγχουν αυτές τις δυνάμεις της αγοράς που ανεξέλεγκτα δρώντας την απορυθμίζουν. Ένας τρόπος τέτοιου ελέγχου είναι να υπάρχουν ισχυρά ινστιτούτα καταναλωτών. Θα σας ρωτούσα λοιπόν αν πιστεύετε ότι αυτά είναι ικανά σήμερα στη χώρα μας για να ελέγξουν την αγορά. Εγώ θέτω ένα μεγάλο ερωτηματικό. Δεν υπονοώ ότι οι άνθρωποι δεν αγωνίζονται, κάνουν μεγάλο αγώνα και πολλοί από αυτούς είναι φανατικοί της όλης ιστορίας, αλλά δεν έχουν τη δύναμη να επιβάλλουν απόψεις. Δεν έχουν τη δυνατότητα να καλέσουν αύριο τους Έλληνες καταναλωτές και να τους ζητήσουν συγκεκριμένα προϊόντα να μην τα αγοράσουν για δύο μήνες. Κατανάλωση και εμπορευματοποίηση

ΠτΘ: Και ως καταναλωτές όμως δεν έχουμε τη συνείδηση να προβούμε σε μποϋκοτάζ προϊόντων…

Γ.Χ.: Βεβαίως, διότι ο καταναλωτισμός έχει τόσο έντονα καλλιεργηθεί στα μυαλά μας μετά από καθημερινό και συστηματικό βομβαρδισμό που υφιστάμεθα παροτρύνοντάς μας να αγοράσουμε και να καταναλώσουμε για να είμαστε περισσότερο ευτυχείς. Μας λένε ότι την αυτογνωσία και την κοινωνική μας καταξίωση θα την αποκτήσουμε δια της κατανάλωσης. Αυτό έχει περάσει τόσο έντονα στη συνείδηση των ανθρώπων που έχουν αποφασίσει ότι τα πάντα πρέπει να εμπορευματοποιηθούν. Το τελευταίο σκάνδαλο του ντόπινγκ στην Ελλάδα είναι εμπορευματοποίηση του αθλητισμού, του μεταλλείου, της διάκρισης. Αφού θέλουν και τον πολιτισμό ακόμη, να εμπορευματοποιήσουν. Και εδώ είναι μεγάλος ο ρόλος των διανοητών και των διανοουμένων να παίξουν ρόλο, ώστε να καταλάβουν οι άνθρωποι της καθημερινότητος ότι δεν μπορούμε να εμπορευματοποιήσουμε τα πάντα και ότι υπάρχουν και αξίες και αρχές που δεν μπορεί να εμπορευματοποιούνται, όπως οι αρχές και οι αξίες του πολιτισμού. Θα σας πω κάτι που μπορεί να σας κάνει να γελάσετε, αλλά έχει συμβεί σε μένα προσωπικά. Πήγα μια ομάδα ξένων καθηγητών, μεταξύ των οποίων και ένας αμερικανός, στο Δίον για να δούνε τις αρχαιότητες. Οι Ευρωπαίοι θαύμαζαν τα έργα του Παντερμαλή. Σε μια λιμνούλα μέσα είναι το άγαλμα μιας Νύμφης την οποία ο Παντερμαλής την άφησε εκεί. Ο Αμερικανός που ήταν καθηγητής του Μάρκετινγκ ήρθε και με ρώτησε ενώ τον άκουγαν όλοι πόσο κάνει αυτό το άγαλμα και αν μπορεί να το αγοράσει. Υπέστη βέβαια την μήνιν των Ευρωπαίων συναδέλφων του. Θέλω με αυτό να πω ότι η αντίληψη ότι μπορώ με τα χρήματα να αγοράσω τα πάντα είναι ακριβώς αυτό το στοιχείο του καταναλωτισμού, το οποίο πλήττει τη σύγχρονη ανθρωπότητα και για την οποία προσωπικά πιστεύω ότι η αγγλοσαξονική σκέψη έχει βαρύτατες ευθύνες παρά το γεγονός ότι έχει και πολλού ανθρώπους διανοητές που αμφισβητούν αυτή την ιστορία όπως ο Τσόμσκι. Παραγωγή βιοκαυσίμων και κρίση

ΠτΘ: Ως αιτία για τα προβλήματα που παρουσιάζονται αναφέρεται η παραγωγή βιοκαυσίμων, αλλά και το υφιστάμενο καθεστώς της γεωργίας με τις επιδοτήσεις. Ποια είναι η άποψή σας;

Γ.Χ.: Στο στρατηγικό σχέδιο ανάπτυξης του Νομού Ροδόπης προτείναμε τα βιοκαύσιμα ως εναλλακτική μορφή καλλιέργειας. Άλλο όμως εναλλακτική μορφή καλλιέργειας, δηλαδή να καλλιεργήσω μερικά κομμάτια γης για βιοκαύσιμα και άλλο ξηλώνω τα πάντα για να βάλω βιοκαύσιμα. Ορισμένες χώρες στο βωμό του κέρδους και στην προσπάθεια να αποκτήσουν εισοδήματα, και μάλιστα πολλές χώρες από αυτές είναι χώρες μονοκαλλιέργειας, έχουν ξηλώσει τα πάντα και έχουν βάλει φυτά για βιοκαύσιμα. Αυτό δεν τρώγεται αλλά δημιουργεί ενέργεια. Κατά την άποψή μου πρέπει να υπάρξει ένα μέτρο, ένας προγραμματισμός. Πόσες εκτάσεις θα μπορέσω να καλλιεργήσω για βιοκαύσιμα και, αν αυτά δεν φθάνουν για να λύσω τα ενεργειακά μου προβλήματα να βάλω ανεμογεννήτριες, να χρησιμοποιήσω εναλλακτικές μορφές ενέργειες που είναι πάμπολλες και όχι μόνο το βιοκαύσιμο που δημιουργεί ντίζελ. Είναι επομένως θέμα προγραμματισμού ο οποίος όμως απαιτεί κάποια παρέμβαση, των ειδικών, του κράτους, της κοινωνίας, των φορέων, των υπευθύνων. Δεν είναι δυνατόν με μία τελείως απορυθμιζόμενη αγορά, τελείως ελεύθερη και ελεγχόμενη από το ελεύθερο χέρι του Άνταμ Σμιθ να οδηγηθούμε σε αυτορυθμίσεις που θα επιτρέπουν και την παραγωγή τροφίμων και την παραγωγή των βιοκαυσίμων. Η πραγματικότητα αποδεικνύει ότι αυτό δεν λειτουργεί. Επομένως, ας αποφασίσουν όλοι κάποιες κεϋνσιανές ενέσεις ή κάποιες κρατικές παρεμβάσεις ή με κάποιους ελέγχους στην αγορά, ώστε να οδηγήσουν τα πράγματα σε μία τέτοια κατάσταση για να αποφευχθεί μία κρίση και μία κατάρρευση την οποία πιθανώς πολύ εύχονται, διότι αυτό θα αποτελεί και απόδειξη του λανθασμένου της λογικής του καπιταλιστικού συστήματος. Όμως τα συστήματα δεν καταρρέουν εύκολα. Ο καπιταλισμός σαν σύστημα οικονομικής οργάνωσης έχει αποδείξει μέχρι τώρα ότι μπορεί να προσαρμόζεται και ότι σε περιόδους κρίσεως είναι ικανός να κάνει πολέμους και να διακυβεύσει την παγκόσμια ειρήνη. Σαν άνθρωποι σκεφτόμενοι και παρά την πιθανώς ενδόμυχη επιθυμία μας να δούμε αυτό το άδικο σύστημα να καταρρέει πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί, γιατί τα δεινά είναι μεγάλα και ίσως θα πρέπει να δούμε πώς μπορούμε αυτές τις καταστάσεις να τις ελέγξουμε με τον καλύτερο αποτελεσματικό τρόπο, ώστε σιγά σιγά να βαδίσουμε σε καταστάσεις περισσότερο βατές και περισσότερο ικανοποιητικές για τη ζωή και την ευημερία του απλού ανθρώπου της καθημερινότητας.

ΠτΘ: Ήδη οι εξεγέρσεις έχουν ξεκινήσει…

Γ.Χ.: Δεν είναι δύσκολο αυτό να συμβεί και στην Ελλάδα, όταν χθες η τηλεόραση είπε ότι 400000 οικογένειες έχουν πρόβλημα να εξυπηρετήσουν τα χρέη τους που σημαίνει ότι ο αριθμός αυτός των νοικοκυριών αντιστοιχεί σε 1.200.000 άτομα αν υποθέσουμε ότι κάθε οικογένεια είναι τριμελής, ότι αναμένονται άλλες 250000 κατασχέσεις ακινήτων μέχρι το 2012. Δεν είναι δύσκολο αυτό να ξεσηκώσει τον κόσμο και κάποια στιγμή να μην μπορεί κανείς να τον ελέγξει.

ΠτΘ: Από την άλλη κ. Χατζηκωνσταντίνου οι πλούσιες χώρες βλέπουμε να μειώνουν τη βοήθεια προς αυτές τις χώρες που δεινοπαθούν…

Γ.Μ.: Αυτό γίνεται γιατί και οι ίδιες έχουν πρόβλημα κρίσεως, δεν έχουν τις ίδιες δυνατότητες ρευστότητας και πλούτου που είχαν πριν. Δεν ξέρω άλλωστε κατά πόσο τα κράτη είναι επίσης πλούσια όσο πριν, διότι στα πλαίσια της νέας τάξης πραγμάτων είναι φτωχότερα. Απλούστατα οι ιδιώτες έχουν πλουτίσει και μάλιστα συγκεκριμένες ομάδες τέτοιων συμφερόντων ιδιωτικών όπου βρίσκεται η μεγάλη ρευστότητα και πλούτος, ενώ τα κράτη, όπως το δικό μας, είναι υποχρεωμένα να μιλούν σήμερα για ταμείο φτώχειας. Δεν έχουν τη δυνατότητα όπως πριν για να κάνουν χρηματοδοτήσεις ανά τον κόσμο. Ενδιαφέρον όμως είναι ότι κάθε φορά που ένας κολοσσός βρίσκεται σε κρίση και παρά το γεγονός ότι η κυρίαρχη ιδεολογία είναι ο νεοφιλελευθερισμός, καλείται το κράτος να τον βοηθήσει και έχουμε εθνικοποιήσεις τραπεζών το τελευταίο διάστημα, για παράδειγμα στην Αγγλία, με στόχο, όταν εξυγιανθούν, να γίνουν ιδιωτικές. Εδώ είναι δύο μέτρα και δύο σταθμά. Τον αφήνεις και καταρρέει εφόσον δεν τα κατάφερε στην ελεύθερη αγορά, γιατί δεν θα πληρώσω εγώ τον ιδιώτη που καταρρέει, γιατί δεν έκανε καλά τη δουλειά του.

ΠτΘ: κ. Χατζηκωνσταντίνου, σας ευχαριστούμε πολύ.

Γ.Χ. Κι εγώ σας ευχαριστώ.

δημοσιεύτηκε στον Παρατηρητή της Θράκης στις 14/07/2008

Η υψηλή γεννητικότητα κινδυνεύει να παγιδέψει την Αφρική στη φτώχεια

Xan Rice, The Guardian

Η Ουγκάντα έχει σήμερα 27.7 εκατομμύρια κατοίκους• μέχρι τον 2025 όμως ο πληθυσμός της σχεδόν θα διπλασιαστεί, φθάνοντας τα 56 εκατομμύρια, σχεδόν όσο κι ο πληθυσμός της Βρετανίας.Τα τελευταία 44 χρόνια ο πληθυσμός της Ουγκάντα θα έχει αυξηθεί σχεδόν όσο εκείνος της Κίνας.«Κοιτάς αυτούς τους αριθμούς και δεν πιστεύεις στα μάτια σου», λέει ο Καρλ Χομπ (Carl Haub) κορυφαίος δημογράφος στο αμερικανικό «γραφείο δημογραφικής αναφοράς», του οργανισμού που στις πρόσφατες εκτιμήσεις του αναγόρευσε τον πληθυσμό της Ουγκάντα ως τον ταχύτερα αυξανόμενο στον κόσμο: εφόσον συνεχιστούν οι σημερινοί ρυθμοί αύξησης του πληθυσμού, στα μέσα του 21ου αιώνα η Ουγκάντα θα είναι η 12η πολυπληθέστερη χώρα στον κόσμο με 130 εκατομμύρια κατοίκους -περισσότερους από τη Ρωσία ή την Ιαπωνία.Όσο επίφοβες κι αν είναι, αυτές οι προβλέψεις είναι ρεαλιστικές• αρκεί μια ματιά σε ορισμένα στοιχεία για να φανεί αυτό:• Στην Ουγκάντα κάθε γυναίκα γεννάει κατά μέσο όρο επτά παιδιά -μία εκπληκτικά υψηλή γεννητικότητα, που παραμένει σταθερή εδώ και τριάντα σχεδόν χρόνια.• Ο μισός πληθυσμός είναι κάτω των 15 ετών και σύντομα θα εισέρθει σε ηλικία αναπαραγωγής.• Λιγότερο από μία στις πέντε γυναίκες έχουν πρόσβαση σε μέσα αντισύλληψης.Όλοι αυτοί οι παράγοντες μαζί, συνθέτουν την εικόνα μιας αναμενόμενης πληθυσμιακής έκρηξης, που οι δημογράφοι και οι ειδικοί στον οικογενειακό προγραμματισμό προειδοποιούν πως δεν είναι δυνατό να αποφευχθεί, παρά μόνο με επείγοντα και δραστικά μέτρα.Κι όχι μόνο στην Ουγκάντα.Σχεδόν παντού στην υποσαχάρια Αφρική ο πληθυσμός αυξάνει τόσο γρήγορα, που αλλάζει ολόκληρο το δημογραφικό χάρτη της Γης.Σε ολόκληρο τον υπόλοιπο κόσμο, συμπεριλαμβανομένων των υπό ανάπτυξη χωρών της Ασίας και της νοτίου Αμερικής, ο δείκτης γονιμότητας μειώθηκε σταδιακά, για να φτάσει σήμερα σε 2.3 παιδιά ανά μητέρα.Τις επόμενες δεκαετίες, οι περισσότερες χώρες θα γνωρίσουν πολύ μέτριους ρυθμούς αύξησης του πληθυσμού τους. Ορισμένες μάλιστα, ιδιαίτερα στην ανατολική Ευρώπη, θα δουν τον πληθυσμό τους να μειώνεται.Μέχρι το 2050 όμως, ο πληθυσμός χωρών όπως το Τσαντ, το Μαλί, η Γουινέα Μπισάου, η Λιβερία, ο Νίγηρας, το Μπουρούντι και το Μαλάουι -που συγκαταλέγονται όλες στις φτωχότερες χώρες του κόσμου- αναμένεται να τριπλασιαστεί.Η Νιγηρία θα γίνει η τέταρτη πολυπληθέστερη χώρα του κόσμου.Για πρώτη φορά στην ιστορία τους, το Κονγκό και η Αιθιοπία θα συγκαταλεγούν στις δέκα πολυπληθέστερες χώρες του πλανήτηΣχεδόν το ένα τέταρτο του παγκοσμίου πληθυσμού θα είναι Αφρικάνοι, έναντι του ενός έβδομου σήμερα.«Αυτό που συμβαίνει είναι ανησυχητικό και καταθλιπτικό», λέει ο Τζόθαμ Μουζινγκούζι (Jotham Musinguzi), διευθυντής της γραμματείας δημογραφίας στο υπουργείο οικονομικών της Ουγκάντα, υπογραμμίζοντας τη στενή εξάρτηση μεταξύ υψηλής γεννητικότητας και φτώχειας.«Πώς θα καταφέρουμε να προσφέρουμε σε όλους αυτούς τους ανθρώπους εργασία, στέγη, υγειονομική κάλυψη κι εκπαίδευση;»Η ανάπτυξη όμως ίσως να μην είναι το μοναδικό θύμα της πληθυσμιακής έκρηξης.Καθώς θα αυξάνει ο ανταγωνισμός για τους σπάνιους πόρους (όπως π.χ. η γη), οι ένοπλες συγκρούσεις είναι πολύ πιθανό να πολλαπλασιαστούν.Οι επιπτώσεις θα γίνουν αντιληπτές πολύ πέραν της Αφρικής: οι μεταναστευτικές πιέσεις -που είναι ήδη έντονες- δεν μπορεί παρά να αυξηθούν κι άλλο, προειδοποιούν οι ειδήμονες.Κι όμως, η κατάσταση δεν είναι ακόμα απογοητευτική.Η εμπειρία έχει αποδείξει πως ο υπερπληθυσμός στην Αφρική μπορεί να αντιμετωπιστεί, αρκεί να επιδειχτεί ισχυρή πολιτική βούληση.Στη Νότιο Αφρική, ο πληθυσμός αναμένεται να σταθεροποιηθεί χάρη σε μία συντονισμένη προσπάθεια για μείωση της γεννητικότητας (αν και οι θάνατοι από το AIDS είναι επίσης ένας παράγοντας δημογραφικής σταθεροποίησης της χώρας).Το 1978, η Κένυα, ο γείτονας της Ουγκάντα, είχε τον υψηλότερο δείκτη γονιμότητας στον κόσμο -πάνω από 8 παιδιά ανά γυναίκα.Η κυβέρνηση αναγόρευσε τον οικογενειακό προγραμματισμό σε εθνική υπόθεση και μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’90 ο δείκτης είχε μειωθεί σε κάτω από 5.Μία σειρά όμως Αφρικανών ηγετών, στους οποίους συγκαταλέγεται και ο πρόεδρος της Ουγκάντα Γιοβέρι Μουσεβένι (Yoweri Museveni), πιστεύουν πως οι χώρες τους είναι αραιοκατοικημένες και πως η αύξηση της εσωτερικής τους αγοράς και της εργατικής τους δύναμης θα τις ευνοήσει οικονομικά.Μιλώντας στη βουλή τον Ιούλιο, ο κ. Μουσεβένι δήλωσε: «δεν ανήκω σε όσους ανησυχούν για την "δημογραφική έκρηξη". Ο πληθυσμός είναι πλούτος για μας»Έρευνες δείχνουν πως παντού στην Αφρική διατηρείται ισχυρή η επιθυμία για πολυπληθείς οικογένειες.Μία πρόσφατη έρευνα στη Νιγηρία έδειξε πως από τις γυναίκες που είχαν δύο παιδιά, μόνο 4% δήλωνε πως δεν ήθελε περισσότερα.Το φαινόμενο είναι εν μέρει πολιτισμικό, καθώς οι πολυπληθείς οικογένειες θεωρούνται ταυτόχρονα πιο ασφαλείς, πεποίθηση στην οποία συμβάλουν τα υψηλά ποσοστά βρεφικής θνησιμότητας.Ο στιγματισμός όσων υιοθετούν μέσα ελέγχου των γεννήσεων είναι ένας ακόμα παράγοντας.Ειδήμονες σε θέματα αναπαραγωγικής υγείας επισημαίνουν τη σημασία που παίζει η έλλειψη πληροφόρησης και η έλλειψη γυναικείων αντισυλληπτικών.Στην Αιθιοπία, μόνο το 8% των γυναικών χρησιμοποιούν αντισυλληπτικά.Στην Ουγκάντα περισσότερο από το ένα τρίτο των γυναικών δηλώνει πως θέλει κι άλλα παιδιά.Γι’ αυτό το γεγονός όμως, φέρουν ευθύνη κι οι χρηματοδότες της Αφρικής, λέει ο Στίβεν Σίντινγκ (Steven Sinding), γενικός διευθυντής της «διεθνούς ομοσπονδίας προγραμματισμένης γονικότητας».Ισχυρίζεται πως ο κόσμος βιάστηκε να διακηρύξει τη νίκη του επί του υπερπληθυσμού.Ο έλεγχος του πληθυσμού δεν συμπεριλαμβάνεται στους «αναπτυξιακούς στόχους της χιλιετίας», που στοχεύουν να μειώσουν κατά 50% τη φτώχεια έως το 2015, και μόλις που αναφέρεται στην έκθεση της «επιτροπής για την Αφρική» που δημιούργησε ο Τόνι Μπλερ (Tony Blair).«Στην υποσαχάρια Αφρική όμως, ο υπερπληθυσμός παραμένει ένα τεράστιο πρόβλημα», θυμίζει ο κ. Σίντινγκ. «Κι όμως, οι χρηματοδότες αφοσιώθηκαν πλήρως στην καταπολέμηση του AIDS και κανείς δεν μιλάει πια για τον υπερπληθυσμό... Η δημογραφία τέθηκε εκτός της συζήτησης για την ανάπτυξη της Αφρικής κι αυτό θα αποδειχτεί τραγικό για την ήπειρο».Η Έλι Μουγκούμια (Elly Mugumya), επικεφαλής της «ομοσπονδίας οικογενειακού προγραμματισμού της Ουγκάντα» συμφωνεί.Στην μικροσκοπική κλινική της αγοράς Οβίνο στην Καμπάλα, μία από τις μεγαλύτερες λαϊκές αγορές τροφίμων και ρούχων της ανατολικής Αφρικής, κοιτάζει έξι γυναίκες -και δύο άνδρες- που ενημερώνονται για τους τρόπους αντισύλληψης.Το πρόβλημα δεν είναι το κόστος, εξηγεί: τα αντισυλληπτικά χάπια για τρεις μήνες κοστίζουν 20 λεπτά• τα προφυλακτικά είναι δωρεάν για τους άνδρες.Το πρόβλημα είναι η πρόσβαση στα μέσα αυτά: στις περισσότερες περιοχές της Ουγκάντα, κλινικές σαν κι αυτήν απλά δεν υπάρχουν.

Ο Xan Rice είναι ανταποκριτής της «Guardian» στην Αφρική

HungerFREE: Η νέα παγκόσμια εκστρατεία ενάντια στην πείνα

Αυτή τη στιγμή, 854 εκατομμύρια άνθρωποι πεινάνε! Κάθε μέρα, 16.000 παιδιά πεθαίνουν από την πείνα και από αιτίες που σχετίζονται με αυτή. Αυτό σημαίνει ότι ένα παιδί χάνει τη ζωή του κάθε πέντε δευτερόλεπτα την ίδια στιγμή που στη γη υπάρχει αρκετή τροφή για όλους! Έχουν ήδη περάσει 10 χρόνια από τη δέσμευση 189 κυβερνήσεων να μειώσουν κατά το ήμισυ την παγκόσμια πείνα έως το 2015. Μέχρι σήμερα, η πείνα συνεχίζει να αυξάνεται στις περισσότερες χώρες του κόσμου. Η πείνα δεν προκύπτει από την έλλειψη τροφής, αλλά από την άνιση κατανομή της και την έλλειψη πρόσβασης και ελέγχου των πηγών της. Η παγκόσμια πείνα δεν προκαλείται φυσιολογικά. Είναι πολιτική επιλογή! Η HungerFREE είναι η νέα διεθνής εκστρατεία της ActionAid. Στόχος μας είναι να πιέσουμε τις κυβερνήσεις να υλοποιήσουν τις δεσμεύσεις τους για μείωση της παγκόσμιας πείνας κατά το ήμισυ έως το 2015, δίνοντας τέλος στους θανάτους από πείνα και λιμό. Η HungerFREE επιδιώκει να φέρει το ζήτημα της πείνας στην κορυφή της agenda όλων των κυβερνήσεων. Το Δικαίωμα στην Τροφή έχει μείνει στο περιθώριο για πολύ καιρό! Η εκστρατεία HungerFree θα φέρει αλλαγή πιέζοντας τις κυβερνήσεις να: καταθέσουν και να εφαρμόσουν νόμους που θα φέρουν ένα άμεσο τέλος σε όλους τους θανάτους από το λιμό και που εξασφαλίζουν βασική κοινωνική προστασία θεσπίσουν και να εφαρμόσουν νόμους που θα εγγυώνται σε όλες τις γυναίκες το δικαίωμα στην ιδιοκτησία εξασφαλίσουν ότι οι εταιρείες θα είναι υπόλογες για τις καταχρήσεις και τις παραβιάσεις των βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων όλων των ανθρώπων στην τροφή, το νερό, τη γη και τους σπόρους. Χρειαζόμαστε την φωνή σου για να ακουστούμε και να παροτρύνουμε τους παγκόσμιους ηγέτες να δράσουv. Για περισσότερες πληροφορίες www.hungerfreeplanet.org, hungerfree.hellas@actionaid.org

Η νέα σκλαβιά

‘’…Μοιάζει παράδοξο αν σκεφτεί κανένας πόσο συζήτηση γίνεται για ελευθερίες και την υπεράσπιση των ατομικών δικαιωμάτων. Αλλά η πραγματικότητα είναι η Ευρώπη, για να μιλήσουμε για τα δικά μας, μάλλον κλείνει τα μάτια μπροστά στο φαινόμενο της νέας δουλείας. Όσο και αν ακούγεται σε πρώτη ανάγνωση υπερβολικό, εμείς οι πολιτισμένοι και πολιτικά φιλελεύθεροι Ευρωπαίοι είμαστε οι «πελάτες». Στους δικούς μας οίκους ανοχής, στα δικά μας μπάρ και στα σκοτεινά δρομάκια των δικών μας πόλεων. Γίνονται ανθρωποθυσίες στο βωμό του αγοραίου Έρωτα. Χιλιάδες ανυποψίαστες γυναίκες από την Ανατολική Ευρώπη, οι Νατάσες, οι Ολγες και οι Ιρίνες, οι Ουκρανές χορεύτριες και τα Ρωσιδάκια, όπως περιφρονητικά τις αποκαλούμε την δική μας δίψα για επίδειξη και χυδαίο ερωτισμό υπηρετούν. Εμείς, οι υπεράνω υποψίας πολίτες, είμαστε οι θύτες στο απεχθέστερο παζάρι της παιδικής πορνείας. Στα δικά μας πλούσια σπίτια και τις δικές μας αυλές, τους δικούς μας ηλικιωμένους και άρρωστους καθαρίζουν ηλικιωμένες υπηρέτριες με αντίτιμο πολλές φορές ένα πιάτο φαί. Στα δικά μας ευρωπαϊκά χωράφια σκάβουν από την ανατολή μέχρι την δύση πρόθυμοι σκλάβοι. Στα δικά μας ακρογιάλια ξεβράζονται καθημερινά μισοπνιγμένοι απελπισμένοι φτωχοπρόδρομοι που αναζητούν μια θέση στον ήλιο.Μια κοινωνία που αποθεώνει την οικονομία, που αναγνωρίζει την αγορά σαν το απόλυτο θέσφατο και ρυθμίζει τα πάντα, που μόνο μέτρο έχει την ισχύ και την επιτυχία, μια κοινωνία που ερμηνεύει τα πάντα με μοναδικά κριτήρια την αποτελεσματικότητα και την ανταγωνιστικότητα, που δυσφορεί με κοινωνικές διεκδικήσεις και αντιλαμβάνεται την πρόνοια και την κοινωνική αλληλεγγύη σαν αναγκαίο κακό, είναι εύκολο να κλείνει τα μάτια και τα αυτιά μπροστά σε κάθε εικόνα που χαλάει το πορτραίτο της ευημερούσας κοινωνίας.Μια Ευρώπη που αντιλαμβάνεται και αντιμετωπίζει τον αναπτυσσόμενο κόσμο σαν επενδυτική ευκαιρία προτιμά να παριστάνει την αθώα και ανυποψίαστη, η εν πάση περιπτώσει να ερμηνεύει το νέο δουλεμπόριο σαν μια ατυχή παρατονία παρά να το αντιλαμβάνεται σαν ένα ουσιαστικό πολιτικό πρόβλημα, και εκεί βρίσκεται η δική μας ευθύνη. Οι Οργανώσεις, τα κόμματα, οι φορείς, οι Μ.Κ.Ο που οραματίζονται μια κοινωνία δικαιοσύνης ισότητας και ευκαιριών, όλοι αυτοί που παλεύουν για το κοινωνικό κράτος και τα ανθρώπινα δικαιώματα έχουν σήμερα μια μεγάλη πρωταρχική ευθύνη. Στον προγραμματικό τους λόγο να περιγράψουν μια νέα Ηθική επαναδιατυπώνοντας αυτό που όφειλε να είναι δεδομένο, αλλά δυστυχώς επανέρχεται ως ζητούμενο. Το δικαίωμα στην Ελευθερία.Ξαναβράζοντας ψηλά στην κοινωνική μας αντλέντα πολιτικές, δράσεις και αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες μαζί με πιο ριζοσπαστικά κινήματα πολιτών που αναπτύσσονται σε όλο τον κόσμο ώστε να διεκδικήσουμε, ξανά από την αρχή και με τον τρόπο που εμείς γνωρίζουμε μια κοινωνία που πρώτα βάζει τον άνθρωπο στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος της…" Νικήτας Κανάκης Απόσπασμα από την εισήγηση στη ειδική Σύνοδο της Σοσιαλιστικής Διεθνούς για την μετανάστευση.

Ήθελε να πολεμήσει τα τέρατά της

«Ξέρω ότι σε τρομάζω. Αλλά θέλω να γράψω και θέλω να δω. Και για τι πράγμα θα έγραφα αν έμενα κλεισμένη στο κουκλίστικο σπίτι, στον λουλουδένιο κόσμο όπου μεγάλωσα; Άφησέ με να πολεμήσω τα τέρατά μου. Σ' αγαπάω. Με διαμόρφωσες. Με διαμόρφωσες». H Ρέιτσελ Κόρι ήταν 19 ετών όταν έγραψε αυτά τα λόγια στη μητέρα της. Είχε πάει ένα ταξίδι στη Ρωσία, που την έκανε να δει τον κόσμο με άλλα μάτια. Όταν γύρισε στην πόλη της, την Ολύμπια της Ουάσινγκτον, άρχισε να ανακατεύεται με ζητήματα της κοινότητας, ενώ μετά τις επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου οργανώθηκε στο φιλειρηνικό κίνημα. Αλλά δεν έπαψε να γράφει και δεν έπαψε να αμφισβητεί τη σημασία αυτών που έκανε: «Υπάρχουν άνθρωποι που γίνονται ασπίδες στην Παλαιστίνη, κι εγώ κάθομαι και φτιάχνω γιγαντιαία ανδρείκελα και στολές που απεικονίζουν περιστέρια». Τον χειμώνα του 2003 έφυγε για τη Γάζα. Έμεινε νύχτες ολόκληρες στα σπίτια Παλαιστινίων για να εμποδίσει την κατεδάφιση των σπιτιών τους. Στάθηκε δίπλα σε γυναίκες που δέχονταν πυρά από Ισραηλινούς στρατιώτες ενώ προσπαθούσαν να γεμίσουν μπουκάλια με νερό. Πίστευε ακράδαντα πως το γεγονός ότι ήταν ξένη και λευκή ήταν αρκετό για να την προστατεύσει. Στις 16 Μαρτίου, ενώ προσπαθούσε να εμποδίσει μια ακόμη κατεδάφιση, μια μπουλντόζα Caterpillar D-9, ειδικά σχεδιασμένη για να γκρεμίζει σπίτια, την παρέσυρε και τη σκότωσε. Δύο μέρες μετά άρχισε ο πόλεμος στο Ιράκ. Και η προσοχή του πλανήτη στράφηκε σε σοβαρότερα ζητήματα από τον θάνατο μιας ρομαντικής ειρηνίστριας. Όταν το Royal Court theatre ζήτησε από την Κάθριν Βάινερ να ανεβάσει μαζί με τον Άλαν Ρίκμαν ένα θεατρικό έργο βασισμένο στα κείμενα της Ρέιτσελ, εκείνη δεν μπορούσε να φανταστεί ότι θα γνώριζε, μετά θάνατον δυστυχώς, ένα τόσο ταλαντούχο κορίτσι. Ένα κορίτσι που του άρεσε ο Νταλί, άκουγε Πατ Μπέναταρ, και στα δέκα του χρόνια έγραφε ποιήματα για τα φτωχά παιδιά που υποφέρουν. Τι κομμάτι από τη ζωή της πριν πάει στη Γάζα να περιλάβεις σε ένα τέτοιο έργο; Πόσο να στηριχθείς σε μαρτυρίες; H θυσία της Ρέιτσελ τη μετέτρεψε σε μάρτυρα για τους Παλαιστινίους, αλλά για πολλούς Ισραηλινούς ήταν μια αφελής που ανακατεύτηκε σε καταστάσεις που δεν γνώριζε και για πολλούς Αμερικανούς ήταν μια προδότις που της αξίζει να καεί στην Κόλαση. Πώς να κινηθείς ανάμεσα στην αγιοποίηση και τη δαιμονοποίηση; H Κάθριν Βάινερ αποφάσισε τελικά να παραμείνει στα αυθεντικά κείμενα. Προτίμησε τα λόγια της Ρέιτσελ από τα λόγια χιλιάδων Παλαιστινίων και Ισραηλινών λόγω της ποιότητάς τους και της δύναμης που απέπνεαν. Για τους τυχερούς που μπορεί να βρεθούν αυτές τις μέρες στο Λονδίνο, το έργο θα παίζεται στο Royal Court μέχρι τις 30 Απριλίου. H Μέγκα Ντοντς, που υποδύεται τη Ρέιτσελ, λένε πως είναι συγκλονιστική. Διαστάσεις ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΗΤΣΟΣ http://diastaseis.blogspot.com

Η υγεία στην κληρωτίδα

Η Σίρλεϊ Κρίγκερ είναι 61 ετών, διαβητική, και εδώ και έξι μήνες δεν έχει πια χρήματα για να αγοράσει τα φάρμακά της. Η τελευταία της ελπίδα είναι η κλήρωση που πραγματοποιείται αυτές τις ημέρες στην πολιτεία της. Οι πιθανότητές της είναι 3,27%. Μια από τις λίγες διαφορές ανάμεσα στα προγράμματα της Χίλαρυ και του Ομπάμα αφορά το σύστημα υγείας. Η πρώτη θέλει υποχρεωτική ασφάλιση για όλους τους Αμερικανούς, ο δεύτερος προτιμά να περιορίσει το μέτρο στους πιο φτωχούς. Και οι δύο πάντως αναγνωρίζουν ότι η σημερινή κατάσταση, με 45 εκατομμύρια Αμερικανούς να μην έχουν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, είναι απαράδεκτη και δεν μπορεί να συνεχιστεί. Κι αν χρειαζόταν μια επιπλέον απόδειξη, είναι η απόφαση του κυβερνήτη του Όρεγκον να προσφύγει στον Τροχό της Τύχης προκειμένου να αναδειχθούν τα ονόματα των 3.000 τυχερών που θα αποκτήσουν το (δεδομένο στις περισσότερες δυτικές χώρες) δικαίωμα στην περίθαλψη. «Πρόκειται για μια πικρή υπενθύμιση τού πόσο χρεοκοπημένο είναι το αμερικανικό σύστημα υγείας», σχολιάζει η Ορεγκόνιαν, η μεγαλύτερη εφημερίδα της πολιτείας. «Ελπίζω να είμαι τυχερή, πραγματικά το έχω ανάγκη», λέει η 55χρονη Τζούντιθ Πάτζετ, που πάσχει από μια σπάνια νόσο του αίματος από την οποία έχουν πεθάνει πολλοί συγγενείς της, αλλά με τα 500 δολάρια που κερδίζει τον μήνα δεν μπορεί να αγοράσει μια ιδιωτική ασφάλιση. Η Σίρλεϊ και η Τζούντιθ είναι δύο από τους 600.000 κατοίκους του Όρεγκον που στερούνται οποιασδήποτε περίθαλψης και βρίσκονται καθημερινά αντιμέτωποι με τον θάνατο- οι 100.000 είναι παιδιά. Για κακή τους τύχη, οι δύο γυναίκες βρίσκονται πάνω από το όριο της φτώχειας κι έτσι δεν έχουν δικαίωμα στη δωρεάν περίθαλψη του συστήματος Μedicaid. Κερδίζει το κράτος αφήνοντάς τις ανασφάλιστες; Όχι: αν η Σίρλεϊ πάθει ίκτερο, κάτι που θα μπορούσε να αποφύγει με τα κατάλληλα φάρμακα, θα καταλήξει σε κάποιο δημόσιο νοσοκομείο (αφού το κράτος έχει υποχρέωση να επεμβαίνει στα έκτακτα περιστατικά) και τότε θα κοστίσει στον Αμερικανό φορολογούμενο μια περιουσία. Σε μια προσπάθεια να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα, οι αρχές θέσπισαν στα μέσα της δεκαετίας του ΄90 ένα πρόγραμμα δημόσιων επιδοτήσεων. Αλλά η επιβράδυνση της οικονομίας (που στο Όρεγκον ήλθε πριν από την υπόλοιπη χώρα) και η μείωση των πόρων της πολιτείας είχαν ως αποτέλεσμα να κλείσει σταδιακά αυτή η στρόφιγγα. Όπως γράφει η Κοριέρε ντέλα Σέρα, από το τοπικό Πρόγραμμα Υγείας επωφελούνται σήμερα μόλις 18.000άτομα. Πρόσφατα, βρέθηκαν κάποια χρήματα που θα επιτρέψουν την κάλυψη άλλων 3.000. Αλλά με ποιο κριτήριο να επιλεγούν οι τυχεροί; Την ηλικία τους; Το εισόδημά τους; Τις παθήσεις που έχουν δηλώσει; Και πώς να παρακαμφθεί ο ομοσπονδιακός νόμος που απαγορεύει κάθε μορφή διάκρισης στην κατανομή των επιδοτήσεων; Έτσι προκρίθηκε η λύση της κλήρωσης. Υποψηφιότητα έβαλαν 91.675 πολίτες. Σε λίγες ημέρες, η Σίρλεϊ και η Τζούντιθ θα μάθουν αν είναι ανάμεσα στους τυχερούς.